Şarbilax

Mahabad Kürt Cumhuriyeti'nden bahsedilince, ister istemez Ağrı savaşçılarından da bahsediliyor; Çünkü Ağrı Direnişi sonrasında yaşanan katliamdan sağ kurtulup, İran ve Doğu Kürdistan'a sağ geçmeyi başaran Ağrı savaşçılarının neredeyse tamamı, eksiksiz bir şekilde Mahabad Kürt Cumhuriyeti içerisinde yer alıp, çeşitli görevler üstlendiler. Bir kaç örnek vermek gerekirse; Ağrı Direnişi içerisinde en çok savaşçı sayısına sahip olan Şeyh Abdulkadir, aşiretinin (Sakan Aşireti) büyük çoğunluğu ile Mahabad'ın kuruluşunda yer alıp, Mahabad Kürt Cumhuriyeti'nin Mako, Xoy Bölgeleri Valiliği görevinde bulundu. Hesenanlı Ferzende Bey'in kardeşi Kazım Bey'de (Kazım Of) yine aynı şekilde Mahabad'ın kuruluşundan, yıkılışına kadar Mahabad'a yöneticilik yapıp, sürekli Qazî Muhammet'in yanında yer aldı ( 1) . Kısacası, kimisi pêşmerge, kimisi yönetici her bir Ağrı Savaşçısı, ayrı bir görev alıp Mahabad'a katıldı. Mahabad Kürt Cumhuriyeti'nde görev al...

Li gor çavkaniyên dewletê yên di nivîsên serbazê tirk Reşat Hallı, roja destpêka berxwedanê wek 16 gulana 1926’an tê destnîşan kirin. Di vê rojê û rojtira din de, piştî ku Îbrahim Axa li Mixtepe baregeheke şervaniyê sazkiribû, şerê pêşîn ê di navbera kurdan û leskerên tirkan de derketibû. Dora 50 şerkaran zora artêşa tirk biribû û gelek çek û silehên wê ketibûn destê serhildêran. Mehmet Gültekin - BasNûçe / Frankfurt - Berxwedana Araratê di dîroka kurdan de wek tevgera herî bi hêz û demdirêjtir ya di nîvê yekem ya sedsala 20’an li bakûrê Kurdistanê cihê xwe girt. Sedema vê ya sereke ew bû ku rêvebiriya siyasî ya vê tevgerê ji aliyê rêxistinek wek Xoybûnê dihat meşandin ya ku wê demê ji hevgirtina hemû saziyên kurdî pêkhatibû. Berxwedana Agirî di rastiyê de hin sal û nîvek beriya damezrandina Xoybûnê bi serokatiya Biro Hesikê Têlî ê ku ji aliyê Îhsan Nurî Paşa de wek meşaleya şoreşa Agirî hatibû bi navkirin destpêkiribû. Biro di nivîsên bi dewletê re wek Hesikîzade Îbrahim Axa, bi nî...

Xıdır Ağa, Xıdır Ağa, keşke sen ve senin gibi bu sömürgeci devlete hizmetkârlık yapanlar, Ağrı Dağındaki zulümden kaçıp senin köyüne sığınan ve Kürdleri katledenlere tahammül gösteremeyen o çoban köpeği kadar gururlu ve onurlu olabilseydiniz.... M. Hüseyin Taysun Dünyanın tüm bağımlı ve geri bıraktırılmış toplumların da olduğu gibi, ne yazık ki Kürd toplumunda da, biçimi ve misyonu değişik olsa bile her dönemin iş birlikçisi, zayıf karakterli, toplumu yöneten egemenler tarafından satın alınabilen ve mensubu olduğu topluma ihanet eden unsurları hep olmuştur. Böylesi unsurlar, basit menfaatleri uğruna girmiş oldukları iğrenç ve alçakça ilişkiler sonucun da bir takım avantajlara sahip olsalar da, sonuçta kendi halkına veya toplumuna ihanet etmiş olmanın laneti ile anılmaktan kurtulmaları asla mümkün değildir. Bu özet belirlemelerden sonra, aradan uzun yıllar geçmiş olmasına rağmen hafızamdan silemediğim, her hatırladığım da beni oldukça fazla etkileyen bir anımı değerli okurlarımla pay...

    Ağrı isyanının kıvılcımını çakan kişi, Celalî aşiretinin Hesesorî koluna mensup bir aileden gelen Broyê Heskê Telî’dir. İsyanın doğuşu Ağrı isyanının kıvılcımını çakan kişi, Celalî aşiretinin Hesesorî koluna mensup bir aileden gelen Broyê Heskê Telî’dir. Broyê Heskê Telî, Birinci Dünya Savaşında Ruslara karşı, Osmanlıların yanında yer aldı. Ayrıca Ermeni soykırımıyla sonuçlanan süreçte de Osmanlıyla birlikte hareket etti. Bu süreçlerde, Osmanlı devleti adına önemli işler yapan Bro, Birinci Dünya Savaşından sonra kurulan Türkiye cumhuriyeti ile de iyi ilişkilerini sürdürdü. 1925’te Şeyh Sait isyanı başarısızlıkla sonuçlanınca, Türk birliklerinin elinden kurtulmayı başaran isyancı Kürtler, Ağrı ve Dersim çevresi başta olmak üzere Kürdistan’ın değişik bölgelerine sığındılar. Ağrı ve Dersim, hem arazi koşullarının gizlenmeye elverişli olması hem de bu bölgelerde Kürtlerin devlete karşı olan duruşları nedeniyle diğer bölgelere oranla daha güvenlikliydi....

En çok göç veren iller sıralamasın da birinci olan Ağrı'nın, günlük ve yıllık ne kadar göç verdiğini araştırmak istedim. Yıllara göre verdiği ve aldığı göç sayısını bulduktan sonra, bazı hesaplamalar yaparak günlük ve yıllık ortalama ne kadar kişinin Ağrıyı terk ettiğini hesapladım. Sonuç olarak beni çok üzen bir tablo ile karşılaştım. Her ne kadar göç edenler, göç etme sebeplerini maddi sıkıntılara bağlasalar da, ben şahsen birazda memleket sevdasına bağlıyorum; Şahsım ve ailem de Ağrı'da çok güzel bir hayat yaşamıyoruz ama, daha iyi doymak için, doğduğumuz yere sırt çevirmeyi hiç düşünmedik. İzmir ile aynı yıllarda (hatta İzmir'den önce) vilayet olan Ağrı'da, hastane, doktor sıkıntısı olduğundan, hasta annemi yılda bir defa tedavi için İzmir'e hastaneye götürmek zorunda kalıyorum. Tedavi için yılda bir kez gittiğim İzmir'de, en çok bir ay kalıp, dönüyoruz. Bu bir ayda bile Ağrıyı çok özleyip, biran önce dönmek istiyorum. Bu sebepten dolayı, yukarıda göç...

Piştî hilweşandina împaratoriya Osmanî û guhertina wê bi Cimhuriya Kemalî di sala 1923 an de û bi taybetî piştî serhildana şêx Seîdê Palo di sala 1925 an de û bidarvekirina wî û her 47 şêx û axayên Kurdan yên pêre, Kemalistan bi hovîtî berê xwe dan şêx û axayên Kurdan yên mayî; Ji berê ve, ew girtin, kuştin û sirgûnî Anadola rojava kirin û pêre jî tev tekî, hicrik û dibistanên olî yên wan şêxan girtin... Vêca, ew şêx û ronakbîrên ku ji ber destê Kemalîstan filitîn û yên ku jiyana wan di metirsiyê debû, ji neçarî Kurdistana bakur li paş xwe hiştin û berê xwe dan nav Kurdên Binxetê û bi taybetî bajarê Amûdê yê ku ji kevntirîn bajarê Cizîrê ye û bajarê Qamişlo yê ku nû hatibû avakirin. Ev herdu bajar û Beriya Mêrdînê ji sedê salan ve bi bajarê Mêrdînê ve girêdayî bûn. Wê hingê Binxetê di bin desthilatdariya Fransîzan de bû. Vêca gelekan ji şêx, mele, zanyar, rewşenbîr û axayên Kurdan xwe li bajar û gundên Beriya Mêrdînê girtin, bîr û baweriyên xwe wek ku dixwestin berdewam kirin;...

Vê paşiyê ji encamên pirsyan û xepartina min li dor êl, eşîr û malbatên kurdî, ez rastî vê xeleka windayî a beşdarbûna eşîra Bûbilana di alîkariya şoreşa Agirî de hatim. Wek ku diyare di sala 1930î de, piştî ku êrîşên tirkan bi girsbûn û hovane dora çiyayê Agirî girtin û zor li şervanên azadiya kurdan bi serokatiya ceneral Ihsan Nûrî Paşa û hevalên wî hat kirin, hingî serokatiya komeleya Xoybûnê ji kurdên başûrî Kurdistana bakur û Binxetê xwest ku, her eşîrek ji rex xwe ve, eniyek şer dijî artêşa tirkan vekin û her yek ji hindama xwe ve êrîşî tirkan bikin. Hem ku xaka xwe rizgar bikin û hem da ku akam û bandora artêşa tirkan ji ser şervanên Agirî sivik bibe.. Wiha çend eniyên şer ji rex kurdan ve, li seranserî sînorê sûriyê û tirkiyê hatin pêk anîn; yek ji wan eniyan, li herêma navberî Amûdê û Qamişlo bû, bi serokatiya axayê eşîra Bûbilana Hecî Îbrahîmê Qaso (1886-1976), û alîkariya axayê Darê Eliyê Ehmedê Çelebî û axayê Ewêna Hecî Ehmed axayê Ewênî bû. Şerê eşîra Bûbilana b...